Publicatiemonitor: Verbinding met de omgeving

De buitenwereld komt steeds meer de scholen binnen, terwijl leerlingen ook steeds vaker buiten het klaslokaal leren. Demografische en bestuurlijke ontwikkelingen brengen met zich mee dat er steeds meer lokaal wordt samengewerkt op het gebied van onderwijs, jeugd en zorg. Als schoolleider sta je hier middenin. Dit thema gaat over de relatie en interactie met alle andere stakeholders die van belang zijn voor de school, van ouders tot gemeenten.

  • (NIEUW) Bestuurlijke constructen in het funderend onderwijs
    Regioplan - 1 april 2020 - Bestuurlijke samenwerking biedt kansen, maar er kleven ook risico’s aan. In dit rapport staan verschillende redenen om op vestigingsniveau samen te werken. Zo kan het onderwijsaanbod in de regio of voor specifieke doelgroepen beter worden georganiseerd. Dat geldt ook voor het combineren van onderwijs, opvang en/of zorg. Andere redenen hebben betrekking op het creëren van een doorlopende leerlijn, het vergroten van de bezettingsgraad van gebouwen en het creëren van meer ruimte voor innovatie. Als voordelen voor samenwerking op bestuurlijk niveau worden genoemd: makkelijker uitwisselen van onderlinge kennis, betere inzet van personeel, re-integratie van leerlingen vanuit speciaal naar regulier onderwijs en het in stand houden van onderwijs in de regio. Het rapport gaat ook in op de risico´s van meer samenwerking.
     
  • Leraar: een professie met perspectief  
    Ten Brink Uitgevers - 4 februari 2020 - Er is steeds meer aandacht voor loopbaanontwikkeling van leraren. In het verdiepende drieluik ‘Leraar: een professie met perspectief’ brengen 60 auteurs in 30 hoofdstukken bij elkaar wat bekend is uit onderzoek rond loopbaanontwikkeling van leraren en bieden zij praktische handreikingen voor leraren, scholen, besturen en lerarenopleidingen. Deel 1 gaat over hoe het denken in termen van loopbanen kan bijdragen aan een aantrekkelijk beroep en hoe leraren hun expertise ontwikkelen gedurende de loopbaan. Deel 2 gaat dieper in op de diverse ontwikkelrichtingen in het beroep en loopbaanmogelijkheden van de leraar. Hoe kunnen leraren zich daarin verder ontwikkelen, ook na tien, twintig of dertig jaar leraarschap? Deel 3 gaat over hoe je de individuele en gezamenlijke professionele (loopbaan)ontwikkeling van leraren kunt bevorderen. Gezamenlijk leren kan vorm krijgen via onder meer team- en netwerkleren, het creëren van een leer- en onderzoekscultuur in de school, strategisch personeelsbeleid en leiderschap.
    1. Een veelzijdig beroepsbeeld;
    2. Verbreding en verdieping in het beroep;
    3. De leeromgeving van leraren: Lees de publicatie hier.
     
  • Toekomst van ons onderwijs
    VO-Raad - 21 januari 2020 - Een brede coalitie van onderwijsorganisaties roepen in dit discussiestuk op tot een dialoog over de toekomst van het onderwijs. Met het stuk willen de organisaties een brede dialoog starten over aanpassingen en vernieuwingen die nodig zijn om de uitdagingen in het onderwijs het hoofd te bieden. Diverse indicatoren tonen al langer dat het onderwijs onder druk staat. Zo daalt de leesvaardigheid, is er sprake van kansenongelijkheid en ervaren scholen dat zij door schotten in het systeem en onder meer door ‘vroeg-selectie’ niet het beste uit studenten en leerlingen kunnen halen.
     
  • De bril van de leraar
    Pieter Leenheer - 8 december 2019 - Macht mag in een democratische rechtsorde niet in één hand berusten, schreef Tjeenk Willink in Groter denken, kleiner doen (2019). Tegenmacht vergt een gemeenschappelijke opvatting over professionaliteit, wat het vak van bijvoorbeeld leraar inhoudt en welke taken daarbij horen. In dit 250 pagina’s tellende boek beschrijft Pieter Leenheer de moderne geschiedenis van het leraarschap en laat hij zien dat dit laatste zeker geldt voor de leraar voortgezet onderwijs. Er is geen sprake van een breed gedeelde beroepsidentiteit. Het boek eindigt met wat er nodig is om een sterke beroepsorganisatie te vormen.
     

  • Regionale Verankering: Sturing geven aan een duurzame relatie met de regio
    NRO - 29 april 2019 - De transities naar een regionaal kenniscentrum (RKC) zijn te kenmerken als lokale chaotische processen, die moeilijk te plannen zijn. Hoe kun je hier als bestuur grip op krijgen? Hoe kun je iets structureren wat in essentie veelvormig is (de toekomst voor (v)mbo–studenten). En hoe daarmee om te gaan in de dagelijkse onderwijspraktijk? Dit onderzoek geeft hier handvatten voor.​ In het onderzoek is gewerkt met bestaande cases vanuit de deelnemende AOC's, waarin via actie-onderzoek een uitgebreide casusbeschrijving is gemaakt. Op de projectwebsite www.metderegio.nl/onderzoek is een tool te vinden voor taken en bekwaamheden. Hiermee kunnen onderwijsinstellingen samen met regionale partners de rollen verkennen en verder invullen. Daarnaast wordt er een format voor een analyse beschikbaar gesteld.
     
  • Ledenenquête krimp & regionale samenwerking
    VO-Raad - 27 juni 2019 - In maart is een ledenenquête uitgezet onder vo-besturen die de komende 10 jaar te maken krijgen met tenminste 10% krimp volgens de DUO-prognoses. Van de 192 benaderde bestuurders hebben er 101 de enquête volledig ingevuld. Ongeveer een derde van de bestuurders geeft aan dat er in het kader van leerlingendaling al een scholenfusie, sluiting van een school, afdeling of nevenvestiging of een overdracht van een school aan een ander bestuur heeft plaatsgevonden. En ongeveer een kwart van de respondenten geeft aan dat een dergelijke verandering aanstaande is. Ruim de helft van de respondenten stelt bereid te zijn onderwijsaanbod in te leveren als dit ten goede komt aan het onderwijsaanbod in de regio. Toch geven ook nog 4 op de 10 bestuurders aan, meer leerlingen aan te willen trekken door profilering in de regio.
     
  • Samen ten dienste van de school
    Onderwijsraad - november 2019 - Rondom het onderwijs bestaat een ‘schil’ van educatieve dienstverleners die op allerlei manieren het onderwijs ondersteunen, zoals methodemakers, toetsontwikkelaars, adviseurs, trainers, projectaanjagers en onderzoekers. De verhouding tussen dienstverlening, overheid en onderwijspraktijk is in beweging, van centrale overheidssturing naar co-creatie. De onderwijsraad geeft aanbevelingen hoe educatieve dienstverlening kan bijdragen aan duurzame kwaliteit en innovatie in de onderwijspraktijk: een betere afstemming tussen vraag en aanbod op verschillende terreinen is nodig; co-creatie tussen vragers en aanbieders lijkt de meest vruchtbare weg voor duurzame kwaliteit en innovatie; versterk daarbij wel de positie van leraren om een evenwichtige inbreng van alle betrokkenen te realiseren. Ten slotte moeten schoolleiders een lerende cultuur stimuleren en faciliteren om de positie van leraren in dienstverlening te versterken. Ook is het raadzaam om toegang tot onderwijsonderzoek te faciliteren en terughoudend te zijn met de inzet van tijdelijke subsidies. 
     
  • Internationale mobiliteit voor professionele ontwikkeling
    Kohnstamm Instituut - 28 mei 2019 - Wat weten we van de opbrengsten van internationale mobiliteit voor de professionele ontwikkeling van onderwijsmedewerkers? Deze vraag stond centraal in dit literatuuronderzoek. Het onderzoek laat zien dat de ontwikkeling van interculturele competenties bij onderwijsmedewerkers het hoogst scoort, naast het opdoen van nieuwe professionele competenties (bijvoorbeeld in aanraking komen met nieuwe leermethodes en aanpakken). Er zijn relatief weinig betrouwbare gegevens beschikbaar die de impact op de langere termijn kunnen aantonen. Een van de adviezen is om vragenlijsten (o.a. de participant reports) beter op elkaar af te stemmen, en om kleinschalig kwalitatief onderzoek te doen in de vorm van meerjarige case study’s op instellingsniveau.
     
  • Onderzoekssamenwerking tussen PO-, VO- en MBO-scholen met instellingen voor hoger onderwijs
    Universiteit Utrecht, NRO - 1 februari 2019 - Voor de pilots Werkplaatsen Onderwijsonderzoek heeft de Universiteit Utrecht onderzocht wat er al bekend is over onderzoekssamenwerking tussen instellingen voor hoger onderwijs en PO-, VO- en MBO-scholen. Op basis hiervan zijn praktijkvoorbeelden uitgewerkt en gemeenschappelijke kenmerken en vier succesfactoren benoemd. Een succesfactor die bijvoorbeeld bij meerdere praktijkvoorbeelden terugkomt, is dat de participanten in de bestaande werkplaatsen zowel een gemeenschappelijk doel hebben als een duidelijk doelt voor de eigen school. Zo kunnen scholen in het voortgezet onderwijs werken aan professionalisering en kwaliteitsverbetering door samen te werken met een instelling voor hoger onderwijs.
     
  • Dilemmas of central governance and distributed autonomy in education
    NSOB - 21 november 2018 - Het Nederlandse onderwijssysteem staat bekend om de grote autonomie van onderwijsinstellingen en heeft te maken met een aantal typische sturingsproblemen. Omdat verantwoordelijkheden gedecentraliseerd belegd zijn, is de overheid in grote mate afhankelijk van de inzet van anderen om doelstellingen te bereiken. Dit brengt dilemma’s met zich mee. Dit paper biedt reflecties op dilemma’s van centrale sturing in het Nederlandse gedecentraliseerde onderwijssysteem en plaatst deze in internationaal vergelijkend perspectief.
     
  • Functionele scheiding van bestuur en toezicht in de praktijk
    Onderwijsinspectie -  28 september 2018 - De Inspectie van het Onderwijs heeft onderzoek gedaan naar of er wel sprake is van voldoende controle en evenwicht bij een functionele scheiding van bestuur en intern toezicht in het funderend onderwijs. Zij doet daarmee aanbevelingen voor schoolbesturen, politiek en sectorraden. De Inspectie concludeert dat de handelingsruimte van bestuurders soms te beperkt is. Ook moet er gewerkt worden aan de onafhankelijkheid van intern toezichthouders, zodat de controlerende rol van de toezichthouders voldoende tot uiting kan komen.
     
  • Regionaal samenwerken is de moeite waard
    VOION - 12 september 2018 - Deze handreiking wil scholen handvatten bieden om de regionale samenwerking op personeelsgebied te versterken en samen oplossingen te vinden voor regionale arbeidsmarktvraagstukken. Zo worden verschillende vormen van samenwerking beschreven: van een gezamenlijke vacaturebank (licht) en hr servicepunt (gemiddeld) tot een regionaal mobiliteitscentrum (zwar). Voor elk van deze vormen wordt ingegaan op de kansen en mogelijkheden voor de (potentiële) medewerkers en organisatie, hoe de samenwerking met andere scholen (juridisch) kan worden ingericht en uitgebouwd, wat de financiële gevolgen zijn en welke belemmeringen er kunnen zijn. 
     
  • Work in the Digital Age. Challenges of the Fourth Industrial Revolution
    Rowman & Littlefield International - 18 juni 2018 - Dit boek werpt licht op de verschillende ervaringen van werken in het digitale tijdperk en wil een bijdrage leveren aan de hervormingsdiscussie rond de gevolgen van de vierde industriële revolutie. Op basis van internationale onderzoeken worden belangrijke beleidsuitdagingen beschreven die voortvloeien uit de transformatie van werk als gevolg van de introductie van digitale technologie op het werk. De auteurs adviseren dat een nieuwe inclusieve en progressieve hervormingsagenda moet worden ontwikkeld, niet alleen gericht op technologie. Het boek gaat ook over het hervormen van gevestigde organisaties en instellingen, het begrijpen van nieuwe opkomende spelers en het ondersteunen van ontevreden burgers bij het effect van deze veranderingen op hun leven.
     

  • Handreiking Samenwerkingsschool
    PO Raad, VO Raad, vosabb, Verus, VBS - 1 juni 2018 - Met de wetswijziging over de samenwerkingsschool worden de mogelijkheden om een samenwerkingsschool te vormen vereenvoudigd. Een samenwerkingsschool blijft een school die uitsluitend tot stand kan komen door samenvoeging van één of meer openbare scholen met één of meer bijzondere scholen en waarin zowel openbaar onderwijs en bijzonder onderwijs wordt aangeboden. Het continuïteitscriterium (een van de te fuseren scholen wordt met opheffing bedreigd) is versoepeld en de fusietoets is afgeschaft. Deze handreiking is geschreven voor het primair, voortgezet en (voorgezet) speciaal onderwijs.
     
  • Voortgangsrapportage leerlingendaling funderend onderwijs en mbo
    Ministerie van OCW - 12 juni 2018 - In deze voortgangsrapportage informeert het Ministerie van OCW de Tweede Kamer over het beleid ten aanzien van de daling van het aantal leerlingen en studenten in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. In het primair onderwijs lijkt de grootste leerlingendaling inmiddels achter de rug. De daling in het voortgezet onderwijs is vol aan de gang en gaat door tot ten minste 2030. Gemiddeld daalt het aantal leerlingen de komende vijftien jaar met 12 procent. Op dit moment heeft 61 procent van de besturen te maken met leerlingendaling, in 2019 is dat 82 procent. In het middelbaar beroepsonderwijs dalen op dit moment in sommige regio’s en in het groene onderwijs de studentenaantallen. In de komende jaren zal de studentendaling landelijk merkbaar worden.