Publicatiemonitor: Regie en strategie

Een school heeft tot doel het leren van leerlingen te faciliteren, door de condities te creëren die effectief leren mogelijk maken. Als schoolleider heb je daarbij een dubbele taak. Het is aan jezelf om de koers te bepalen en die uit te dragen (strategie). Daarnaast zorg je ervoor dat alle processen in de school soepel lopen en dienstbaar zijn aan die koers (regie). Dit thema gaat over het formuleren en uitdragen waar je met de school naartoe wilt.

  • (NIEUW) Begeleiding startende leraren 2014-2019
    Rijksuniversiteit Groningen (RUG) - 21 februari 2020 - In opdracht van het Ministerie van OCW heeft de RUG onderzoek gedaan naar de begeleiding van startende leraren in het voortgezet onderwijs. Uit de eindrapportage blijkt dat er verschillen zijn wat betreft het begeleidingsaanbod en dat deze verschillen samenhangen met persoonlijke- en contextuele factoren. Voor de verbetering van inductiemaatregelen wordt onder andere aanbevolen meer rekening te houden met persoonlijke verschillen van de beginnende docent en met de leerlingpopulatie. Het bestaande begeleidingsaanbod zou kritisch onder de loep genomen moeten worden. Bereikt informatie over inductieactiviteiten alle betrokkenen? Is het aanbod afgestemd op het rooster van alle betrokkenen, inclusief de begeleiders? Zijn er voor bepaalde groepen meer activiteiten dan voor andere, en waarom is dat zo?
     
  • Juridische positie van de schoolleider
    Nederlands Tijdschrift voor Onderwijsrecht en Onderwijsbeleid - juni 2020 - In 2018 bracht de Onderwijsraad het advies ‘Een krachtige rol voor schoolleiders’ uit. Aanbevelingen waren onder andere het versterken van het schoolleiderschap en de positionering van schoolleiders en het vergroten van de betrokkenheid van schoolleiders bij beleids- en besluitvorming op bestuursniveau. In dit artikel gaan de auteurs, in het kader van een breder onderzoek naar sturingsrelaties tussen schoolleiders en bestuurders, in op de juridische positie van de schoolleider. Zij richten zich in eerste instantie op het primair onderwijs maar vertegenwoordigers vanuit het vo zijn betrokken bij dit onderzoek. De onderzoekers betogen dat de wetgeving een juridische voedingsbodem legt voor een vicieuze cirkel: het gunnen van ruimte en autonomie aan schoolleiders botst met de juridische regel dat bestuurders als vertegenwoordiger van de onderwijsorganisatie extern verantwoording afleggen.
     
  • Kohnstammlezing 2020 - Samen leven, samen scholen
    Amsterdam University Press - 27 maart 2020 - De Kohnstammlezing 2020 is geschreven door Mariëtte Hamer. Met de eerste industriële revolutie en de introductie van de stoommachine werden de traditionele vaardigheden van de ambachtsman veel minder nodig en was kinderarbeid vaak al geschikt voor het fabriekswerk. Ontwikkeling van de beroepsbevolking werd niet nodig geacht, maar gezien als een risico voor de sociale stabiliteit. Tijdens de tweede industriële revolutie werden werkzaamheden complexer en werd er opnieuw waarde gehecht aan vaardigheden van de arbeider, met aandacht voor scholing en ontwikkeling van de arbeidersklasse. Nu, met de derde industriële revolutie, worden de bakens van werk en van scholing opnieuw verzet.
     
  • Wat drijft de mobiele leraar?
    APPO - 4 maart 2020 - De mobiliteit van leraren tussen het primair en voortgezet onderwijs is de afgelopen jaren fors toegenomen. Het aantal leraren dat de overstap maakte van het po naar het vo nam toe van 265 in 2013 tot 377 in 2017. Andersom was de toename nog groter: in 2013 maakten 92 leraren de overstap van het vo naar het po, in 2017 waren dat er 359. Onvrede over de inhoud van het werk was voor de helft van alle vertrekkende leraren een belangrijke pushfactor. Dat geldt ook voor onvrede over de ontwikkelmogelijkheden, de wijze waarop leiding wordt gegeven, de hoeveelheid werk en de aandacht van de organisatie voor het persoonlijk welzijn.
     

  • De Staat van het Onderwijs 2020
    Inspectie van het Onderwijs - 22 april 2020 - In het onderzoek onder de best presterende scholen in het onderwijs heeft de inspectie ook de schoolleider onder de loep genomen: welke invloed kan de schoolleider hebben op de onderwijskwaliteit? Schoolleiders zijn goed in het intern leiden van de school of opleiding; in het opbouwen van vertrouwen, het betrouwbaar handelen en het leiden van lerarenteams. Minder goed zijn ze in het anticiperen op risico’s en dilemma’s, het oplossen van complexe problemen, het gebruiken van interne of externe gegevens bij het verbeteren van de school, het reflecteren op het eigen handelen, het zorgen voor een professionele cultuur en het vertalen van verwachtingen van stakeholders (Bloom, Lemos, Sadun & van Reenen, 2015). Juist het goed handelen op deze onderdelen zorgt voor een verbeter-¬ en kwaliteitscultuur. Schoolleiders op goed presterende scholen onderscheiden zich op deze onderdelen in positieve zin. Zij anticiperen snel op nieuwe ontwikkelingen en evalueren en leren van uitgevoerde acties. Vertrouwen, duidelijke verwachtingen en waardering voor ieders inbreng zijn van belang.
     
  • De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel po, vo en mbo 2019-2029
    CentERdata - 16 december 2019 - Dit rapport beschrijft de uitkomsten van een prognose van de onderwijsarbeidsmarkt voor het po, vo en mbo voor de jaren 2019-2029. Het gaat steeds om extra tekorten bovenop de situatie in 2018 (het startpunt van deze raming) bij ongewijzigd beleid. Aanvullend beleid en gedragsveranderingen kunnen de geraamde tekorten beperken. In absolute zin zijn de tekorten in het vo tot en met 2023 hoger dan in het po. In het vo wordt een dergelijk tekort soms opgevangen door leraren die onbevoegd lesgeven (al beschikken deze leraren vrijwel altijd wel over een lesbevoegdheid, maar voor een ander vak).
     
  • De Januskop van de Onderwijsarbeidsmarkt
    VO-Raad, CAOP - 25 april 2019 - De arbeidsmarkt in het onderwijs kent sterke en zwakke punten om nieuw personeel aan te trekken en zittend personeel te behouden. In dit artikel wordt een SWOT-analyse beschreven van het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Deze sectoren hebben hun onderlinge verschillen maar ook hun overeenkomsten. Zo is baanzekerheid, baantevredenheid en het gevoel zinvol werk te verrichten een belangrijke kracht van het onderwijs, dit zou meer voor het voetlicht kunnen worden gebracht. Terwijl werkdruk, salaris en loopbaankansen een zwakke kant zijn van de onderwijsarbeidsmarkt. Deze analyse biedt schoolbesturen aanknopingspunten om aantrekkelijk te blijven voor bestaand personeel en tips voor het werven van nieuw personeel.
     
  • Teamgericht organiseren in het onderwijs
    Open Universiteit - 6 december 2019 - De inrichting van de organisatiestructuur van scholen heeft tot nu toe erg weinig aandacht gehad, terwijl veel sturingsproblemen in het vo samenhangen met de inrichting van de organisatiestructuur. Dit proefschrift van Benjamin van der Hilst beoogt concrete handvatten te bieden voor een meer professionele inrichting van de organisatiestructuur in het voortgezet onderwijs. Om dit doel te bereiken, zijn de sturingsopgave en de sturingsmogelijkheden van de schoolleider onderzocht. Waarom is deze sturingsopgave ingewikkeld? Welke sturingsmogelijkheden benutten schoolleiders om de sturingsopgave het hoofd te bieden en in welke context doen zij dit?
     
  • Een verstevigd fundament voor iedereen
    McKinsey - 22 april 2020 - Dit rapport concludeert dat de onderwijsbekostiging toereikend is om te voldoen aan de basiskwaliteit, maar ontoereikend voor de onderwijsambities. De uitgaven aan het voortgezet onderwijs zijn in de afgelopen 10 jaar met 2 procent afgenomen, tegelijkertijd zijn de maatschappelijke en politieke verwachtingen wel flink toegenomen. Desondanks lukt het scholen om aan de basiskwaliteit te voldoen, maar om de resultaten in de volle breedte te verhogen en aan de hogere ambities te voldoen zijn specifieke investeringen noodzakelijk. McKinsey adviseert een additionele en structurele investering die kan oplopen tot 1,5 miljard euro per jaar.
     
  • Het betere werk. De nieuwe maatschappelijke opdracht
    Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) - 15 januari 2020 - De WRR adviseert om in te zetten op een goede kwaliteit van werk en formuleert drie condities: 1) Grip op geld, oftewel een gepast loon met zekerheden; 2) Grip op het werk, dat wil zeggen autonomie en verbondenheid op het werk; en 3) Grip op het leven, met een goede balans tussen werk en privé. In het onderwijs en de zorg ervaren werknemers bijvoorbeeld weinig grip op hun werk. Dit in combinatie met hoge werkdruk leidt tot veel stress en uitval, wat grote maatschappelijke kosten met zich mee brengt. De WRR doet negen aanbevelingen om de drie vormen van grip te vergroten.
     
  • Loopbaanmonitor onderwijs 2019
    CentERdata, Mooz - 16 december 2019 - De Loopbaanmonitor onderwijs richt zich op de ontwikkeling van de arbeidsmarktpositie van recent afgestudeerde leraren. Het onderzoek kent twee onderdelen: secundaire analyses op CBS microdata (afstudeer-cohorten 2012-2017) en een enquête onder pas afgestudeerden van de lerarenopleidingen (cohorten 2017 en 2018). Van afstudeer-cohort 2017 heeft ongeveer 68% van de afgestudeerden aan een tweedegraads lerarenopleiding na een jaar een baan in het onderwijs gevonden. Dit kan een baan in het vo zijn maar personen met een tweede-graads lerarenbevoegdheid kunnen bijvoorbeeld ook in het mbo terecht. Voor de cohorten 2012 en 2013 ligt dit percentage met respectievelijk 58% en 60% duidelijk lager.
     

  • De ontwikkeling van een visie op toetsing en schoolexaminering in het vo
    VO-Raad - 4 december 2019 - In Nederland zijn enkele zaken rondom school-examinering landelijk geregeld, zoals de examenprogramma’s en het eindexamenbesluit. Naast deze globale voorschriften is er feitelijk rond school-examinering niet veel voorgeschreven. Dit maakt het essentieel voor scholen om een goede eigen visie op toetsing en school-examinering te ontwikkelen, die als basis kan dienen voor het vormgeven van het schoolexamen en de organisatie hiervan binnen de school. Deze handreiking biedt informatie, adviezen en een stappenplan om tot een dergelijke visie op toetsing en examinering te komen.
     
  • Verzuimcijfers 2018 voortgezet onderwijs
    VOION - Het verzuimpercentage van het onderwijspersoneel (OP) is in 2018 ten opzichte van 2017 gestegen van 5,3 procent naar 5,6 procent. In de afgelopen drie jaar is het verzuimpercentage gestegen met 0,7 procentpunt. Bij het onderwijsondersteunend personeel (OOP) steeg het verzuimpercentage met 0,5 procentpunt van 5,5 procent in 2017 naar 6,0 procent in 2018. In de afgelopen vier jaar is het verzuimpercentage gestegen met 0,9 procentpunt. Ook duurt het verzuim langer en is de meldingsfrequentie gestegen. Het percentage werknemers dat in een kalenderjaar niet heeft verzuimd (het percentage nulverzuim) daalde in 2018 ook. Er is geen eenduidige verklaring te geven voor de stijging van het ziekteverzuim, stellen de auteurs.
     
  • Education at a Glance
    OECD - 10 september 2019 - Dit jaarlijkse rapport beschrijft de structuur, financiën en prestaties van onderwijssystemen in alle OESO-landen, met aandacht voor  de output van onderwijsinstellingen, de impact van leren, de financiële middelen, het inkomen van leraren, de leeromgeving en de organisatie van scholen en toegang, participatie en doorstroom in het onderwijs. Het rapport biedt ruim 100 grafieken en tabellen met koppelingen naar achterliggende data. Schoolleiders verdienen in OESO-landen gemiddeld 25% meer dan hun leeftijdsgenoten met een vergelijkbaar diploma. In de meeste OESO-landen is het aandeel po en vo leerkrachten van 50-59-jaar groter dan het aandeel 25-34-jarigen, wat aanleiding geeft tot bezorgdheid over toekomstige tekorten. Gemiddeld is slechts 10% van de leraren in het po en vo jonger dan 30 jaar, in Nederland is dat 14%.  Nederlandse leraren hebben een zwaardere onderwijsbelasting en grotere klassen, maar verdienen ook gemiddeld meer dan in andere OESO-landen.
     
  • Monitor strategisch personeelsbeleid in het VO
    Universiteit Utrecht - 18 februari 2019 - Dit rapport is een nulmeting in het kader van het Sectorakkoord VO (2018) over de versterking van het strategisch personeelsbeleid in het voortgezet onderwijs. Hieruit blijkt dat het personeelsbeleid ruim voldoende tot goed afgestemd wordt op externe ontwikkelingen, onderwijskundige schooldoelen en opbrengsten voor medewerkers. Het personeelsbeleid biedt ook ruim voldoende ondersteuning aan de professionele ontwikkeling van leraren en schoolleiders, behalve wat betreft de doorgroei naar een andere of hogere functie. Een aandachtspunt is de duurzame inzetbaarheid van leraren en schoolleiders, die onder druk staat. De meeste besturen rapporteren dat scholen beleidsmaatregelen hebben voor het omgaan met werkdruk/stress (74%), met ziekteverzuim (89%) en agressie en geweld (64%).
     
  • Van ambitie naar praktijk: Ontwikkeling strategisch personeelsbeleid in het VO
    Regioplan - 18 februari 2019 - Schoolleiders zouden expliciet bevraagd moeten worden op de concreet door hen ingezette activiteiten voor strategisch personeelsbeleid en voorbeelden van de uitwerking van hun visie, schrijft Regioplan. Op verzoek van het ministerie van OCW en de VO-raad hebben acht experts vanuit wetenschap en praktijk deelgenomen aan een expertmeeting om de kwantitatieve stand van zaken rond strategisch personeelsbeleid in het voortgezet onderwijs te onderzoeken. Deze rapportage is een verslag van de voornaamste bevindingen, waarbij de voortgang wordt geschetst van: 1) externe ontwikkelingen; 2) onderwijskundige schooldoelen en de resultaten daarvan; 3) opbrengsten voor medewerkers; 4) duurzame inzetbaarheid; 5) kwaliteit van de implementatie van het personeelsbeleid.
     
  • Employment Outlook 2019
    OESO - 25 april 2019 - Wat zijn de grote trends, beleidsveranderingen en vooruitzichten op de arbeidsmarkt in de ontwikkelde landen? Dit jaarlijk terugkerend rapport presenteert de nieuwste cijfers over veranderingen in baanzekerheid, werkgelegenheid en honorering van banen. Het bespreekt de beleidsimplicaties van nieuwe technologie, globalisering en vergrijzing voor de arbeidsmarkten. Het rapport bespreekt ook hoe regulering van de arbeidsmarkt kan worden gebruikt om baan- en werkzekerheid te vergroten en de onderhandelingsmacht tussen werkgevers en werknemers weer in evenwicht te brengen. Ook beschrijft het rapport hoe sociale dialoog kan worden ingezet om nieuwe uitdagingen op de arbeidsmarkt aan te pakken, door te kijken naar de rol van de overheid, sociale partners en nieuwe vormen van collectieve organisatie.
     
  • De Staat van het Onderwijs 2019
    Inspectie van het Onderwijs - 10 april 2019 - Het Nederlandse onderwijs is gemiddeld nog op niveau. Maar de ontwikkelingen waar de Inspectie van het Onderwijs in de voorgaande jaren al aandacht voor vroeg zoals teruglopende leerlingprestaties, ongelijke kansen en segregatie, dreigen zich mede onder druk van een ongelijk verdeeld lerarentekort verder te verdiepen. Om alle leerlingen een stevige basis mee te geven en te zorgen voor een betere aansluiting op de arbeidsmarkt, zal de onderwijssector nu focus moeten aanbrengen en heldere keuzes moeten maken over gezamenlijke doelen en ijkpunten. Daarnaast moet het funderend onderwijs beter evalueren wat de effecten zijn van de vele experimenten en onderwijsvormen.
     
  • Regionale arbeidsmarktramingen voor leraren in het VO
    CentERdata - 16 januari 2019 - Deze 14 rapporten schetsen een beeld van de regionale arbeidsmarkt in de 14 regio’s. Het voortgezet onderwijs krijgt te maken met een dalende werkgelegenheid. Tussen 2019 en 2024 met naar verwachting zo’n 3 procent, vooral in de regio’s Friesland, Gelderland-Zuid en Limburg. Maar in Zuid-Holland-Zuid en Zuid-Holland-Noord zal de werkgelegenheid tussen 2019 en 2024 juist stijgen. Desondanks wordt in veel regio’s een tekort aan leraren verwacht. Landelijk wordt in 2024 een tekort verwacht van 1.058 fte, met de grootste absolute tekorten in de regio’s Noord-Holland, Zuid-Holland-Noord en Zuid-Holland-Zuid. Afgezet tegen de werkgelegenheid in de regio, zullen vooral in de stad Utrecht en in Zuid-Holland Centraal de grootste tekorten gevoeld worden.
     
  • De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel po vo en mbo 2018 - 2028
    CentERdata - In het voortgezet onderwijs dalen de leerlingenaantallen al sinds 2012 en de verwachting is dat deze daling nog een tijd zal doorzetten. De voorspelde onvervulde vraag naar leraren en schoolleiders in het vo neemt toe, met toenemende krapte op de arbeidsmarkt. De ramingen laten zien dat de tekorten aan leraren geconcentreerd zullen zijn bij bepaalde vakken. In 2023 is sprake van een percentage onvervulde vraag hoger dan 5% bij de vakken Duits, Frans, Informatica, Natuurkunde, Scheikunde en Klassieke Talen, in de jaren na 2023 geldt dit ook voor Wiskunde.
     
  • Loopbanen van leraren in het voortgezet onderwijs
    Kohnstamm Instituut - 22 augustus 2018 - Voor een gezonde onderwijsarbeidsmarkt is een aantrekkelijk carrièreperspectief voor leraren nodig. Dat vraagt om een visie van werkgevers en vakbonden én om concrete ideeën over loopbaanpaden voor leraren. In dit rapport doet het Kohnstamm verslag van twee deelstudies naar loopbaanmogelijkheden voor leraren in het vo. Deelstudie 1 is een inventarisatie naar de verschillende rollen die leraren vervullen in het vo naast hun lesgevende taken. Deelstudie 2 onderzocht in hoeverre loopbaanpaden in andere landen of andere sectoren ideeën kunnen opleveren. In beide deelstudies is ingegaan op zowel de verticale als de horizontale groeimogelijkheden in de lerarenloopbaan.
     

  • Arbeidsmarkt leraren 2018
    DUO – Dit rapport biedt een samenvatting van de meest relevante cijfers en onderzoeken over de arbeidsmarkt voor leraren po, vo en mbo. In het schooljaar 2017/18 waren de sectoren po, vo en mbo gezamenlijk werkgever voor in totaal 245 duizend fte waarvan 175 duizend fte aan leraren. De gegevens zijn aan DUO verstrekt uit de salarissystemen van de scholen. Twee kanttekeningen worden hierbij gemaakt: het gaat om alle werkzame personen exclusief vervangers, daarnaast ontbreken gegevens over payrollers, uitzendkrachten en zzp-ers aangezien zij niet in dienst zijn bij scholen.
     
  • De Financiële Staat van het Onderwijs 2017
    Inspectie van het Onderwijs - 3 december 2018 - De Onderwijsinspectie houdt financieel toezicht op de bekostigde onderwijsinstellingen, op de kernterreinen continuïteit doelmatigheid en rechtmatigheid. De afgelopen jaren laten alle onderwijssectoren positieve resultaten zien. Hierdoor komen steeds minder instellingen onder verscherpt financieel toezicht te staan. Maar onderwijsbesturen moeten nog beter financieel plannen. Verder ziet de inspectie dat door de positieve financiële resultaten er steeds meer middelen aan de reserves worden toegevoegd. Zo heeft het basisonderwijs vorig jaar 114 miljoen euro niet uitgegeven maar opzijgelegd voor mindere jaren.
     
  • Rapportage Onderzoek Lerarentekort
    DUO Onderwijs Onderzoek - 1 juli 2018 - Het rapport voorspelt voor schooljaar 2018-2019 een tekort van 1.262 leerkrachten voor de vaste of tijdelijke formatie van leerkrachten en de vervanging van leerkrachten. Het (geschatte) tekort voor de vervanging van leerkrachten die met pensioen gaan komt uit op 133 leerkrachten. Schoolleiders geven aan dat zij: leerkrachten die parttime werken vragen om meer uren voor de klas te staan (71%), extra onderwijsassistenten gaan aannemen (59%) en LIO-stagiaires zullen gaan inzetten (45%). 
     
  • Education Policy Outlook 2018
    OESO - 11 juni 2018 - Het rapport analyseert in 43 onderwijsstelsels de ontwikkeling van de belangrijkste onderwijsprioriteiten en onderwijsbeleid. Het vergelijkt recente ontwikkelingen in het onderwijs (voornamelijk tussen 2015 en 2017) met het beleid tussen 2008 en 2014, aan de hand van ongeveer 200 beleidspunten, van voorschoolse opvang tot een leven lang leren. Het gaat over onderwerpen zoals het verbeteren van de kwaliteit van onderwijs, het bevorderen van het schoolsucces voor alle studenten, het verminderen van de negatieve impact van sommige beleidslijnen en praktijken op systeemniveau en de ondersteuning van transities van onderwijs naar arbeidsmarkt.
     
  • Overhead in het vo 2016-2017
    Stichting Voortgezet Onderwijs Kennemerland - 24 mei 2018De gemiddelde overhead van vo-instellingen bedroeg 20,1% in schooljaar 2016-2017, blijkt uit dit benchmarkonderzoek dat op initiatief van drie vo-besturen in 2017 is uitgevoerd. Schoolbesturen in het vo kunnen de uitkomsten van het onderzoek vergelijken met de cijfers van hun eigen organisatie en gebruiken om bewuste keuzes te maken over hoe zij zelf middelen inzetten. De gemiddelde overhead binnen vo-instellingen is in 2016 in vergelijking met 2013 gelijk gebleven, maar de bedragen zijn wel verschoven tussen de overhead-posten.
     
  • OECD Employment Outlook 2018
    OESO - 4 juli 2018 - In deze jaarlijkse publicatie worden de belangrijkste arbeidsmarkt-trends en vooruitzichten in de OESO-landen besproken. Hoofdstuk 1 presenteert de recente ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De loongroei blijft traag als gevolg van lage inflatie, zwakke productiviteitsgroei en ongunstige trends in laagbetaalde banen. Hoofdstuk 3 onderzoekt de rol van collectieve onderhandelingen voor de prestaties van de arbeidsmarkt. Systemen die de lonen in verschillende sectoren coördineren, worden gelinkt aan betere uitkomsten voor de werkgelegenheid, maar soms zijn aanpassingen op bedrijfsniveau of sectorniveau vereist om negatieve effecten op de productiviteit te voorkomen. Hoofdstuk 4 onderzoekt de rol van het beleid dat de overgang van werk naar werk vergemakkelijkt.
     
  • Scholing stimuleren met kleine interventies
    SEO Economisch Onderzoek - 3 april 2018 - De ministeries van OCW en SZW willen door middel van nudges de scholingsbereid en deelname onder hun laag- en middelbaar opgeleide werknemers vergroten. Uit dit onderzoek blijkt dat nudgen niet leidt tot een positievere houding ten opzichte van scholing. De interventies hebben geen meetbaar effect gehad op de zelf gerapporteerde scholingsbereidheid en de deelname aan scholing. Wel lijkt het erop dat de interventies een impuls hebben gegeven aan de plannen van medewerkers om de komende tijd aan scholing deel te nemen.
     

  • Mobiliteit van leraren tussen onderwijssectoren
    Ministerie van OCW - 7 november 2018 - In deze thema-analyse wordt de arbeidsmobiliteit van leraren tussen het po, vo en mbo in de periode 2013-2017 beschreven. Er is gekeken naar hoe vaak arbeidsmobiliteit van leraren tussen sectoren voorkomt, hoe zich dit over de tijd ontwikkeld en welke leraren mobiel zijn op basis van achtergrondkenmerken. Van de leraren po, vo en mbo vertrekt in de periode 2013-2017 jaarlijks maximaal 1% naar een van de andere onderwijssectoren. Gemiddeld gaat het bij het po en vo om ongeveer 500 personen en bij het mbo om ongeveer 300 personen. Binnen het vo verandert per jaar zo’n 3% van de leraren van bestuur, binnen het po 2% en binnen het mbo 1%.