Leiding geven aan verandering

Scholen worden voortdurend geconfronteerd met ontwikkelingen die de organisatie en de leerlingen raken. Als schoolleider anticipeer je hierop en zorg je dat deze veranderingen een betekenisvolle en werkbare vertaling krijgen binnen de school. Bij dit thema ligt de nadruk op het proces van veranderen. Dit is geen eenduidig proces en het verloopt nooit lineair, maar vereist continue aandacht vanuit alle delen van de organisatie.

  • (NIEUW) Kerncijfers Beroepsziekten 2019
    Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB), Amsterdam UMC - Bedrijfsartsen hebben vorig jaar 3.854 meldingen van beroepsziekten geregistreerd in de Nationale Beroepsziekteregistratie. De meest gemelde beroepsziekten zijn psychische aandoeningen en aandoeningen aan het houding- en bewegingsapparaat. Psychische beroepsziekten troffen de 761 bedrijfsartsen vooral aan in het onderwijs, de financiële dienstverlening en de IT-branche. Beroepsziekten komen even vaak voor bij mannen en vrouwen en nemen toe met de leeftijd: een derde van alle meldingen betreft werknemers boven de 55 jaar. De gevolgen van een beroepsziekte blijven groot voor de arbeidsparticipatie: bij 84 procent leidt de beroepsziekte tot tijdelijke en bij 6 procent tot blijvende arbeidsongeschiktheid.
  • Infographic Werkbeleving van Nederlandse Leraren
    (Ecorys - 19 juni 2019) Nederlandse schoolleiders in het VO blijken meer manager dan onderwijskundig leider: gemiddeld spenderen VO-schoolleiders in Nederland 11% van de tijd aan onderwijskundig leiderschap. 26% van de van de schoolleiders heeft veel behoefte aan professionele ontwikkeling op het gebied van onderwijskundig leiderschap. Met deze infographic presenteert Ecorys een aantal Nederlandse resultaten uit het internationale TALIS onderzoek over werken in het basis- en het voortgezet onderwijs. In Nederland was de respons in het vo bijna 80%. In maart 2020 zullen twee uitgebreide rapporten over het Nederlandse primair en voortgezet onderwijs worden gepubliceerd.
     
  • TALIS 2018 Results teachers and school leaders as lifelong learners
    (OESO - 19 juni 2019) De werk- en leeromgeving van leraren en schoolleiders in het basis en voortgezet onderwijs staan centraal in de Teaching and Learning International Survey van de OESO. Aan Talis 2018 doen 49 landen en economieën mee. In Nederland blijkt 95% van de VO-leraren tevreden met de huidige baan en 84% van de VO-leraren zou hun school aanbevelen als een goede werkomgeving. Dit is hoger dan het OESO-gemiddelde. Uit het onderzoek blijkt echter ook dat maar drie op de tien leraren vinden dat hun beroep genoeg maatschappelijke waardering krijgt. Uit het onderzoek blijkt verder dat het verkleinen van klassen de hoogste prioriteit heeft, en dat leraren zich op diverse terreinen onvoldoende voorbereid en begeleid voelen.
     
  • Anders organiseren? Teamwork!
    (Kohnstamm Instituut, CAOP - 2 juni 2019) Scholen die het onderwijs succesvol anders organiseren wijzen op het belang van een goede visie, voldoende tijd voor het innovatieproces, draagvlak onder het personeel en personeelsleden die het innovatieproces mee willen helpen ontwikkelen. Dit blijkt uit een verkenning dat Voion liet uitvoeren naar het anders organiseren van het onderwijs en de impact op het personeel. De inzichten en voorbeelden kunnen scholen inspiratie bieden wat betreft organisatorische condities en consequenties voor leraren en personeelsbeleid.
     
  • De Januskop van de Onderwijsarbeidsmarkt
    (VO-Raad, CAOP - 25 april 2019) De arbeidsmarkt in het onderwijs kent sterke en zwakke punten om nieuw personeel aan te trekken en zittend personeel te behouden. In dit artikel wordt een SWOT-analyse beschreven van het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Deze sectoren hebben hun onderlinge verschillen maar ook hun overeenkomsten. Zo is baanzekerheid, baantevredenheid en het gevoel zinvol werk te verrichten een belangrijke kracht van het onderwijs, dit zou meer voor het voetlicht kunnen worden gebracht. Terwijl werkdruk, salaris en loopbaankansen een zwakke kant zijn van de onderwijsarbeidsmarkt. Deze analyse biedt schoolbesturen aanknopingspunten om aantrekkelijk te blijven voor bestaand personeel en tips voor het werven van nieuw personeel.
     
  • Digitaliseringsagenda Primair en Voortgezet onderwijs
    (Ministerie van OCW - 22 maart 2019) De komende jaren zal digitalisering het leren nog verder transformeren door steeds beter in te spelen op hoe verschillende leerlingen leren. Digitalisering biedt daarmee kansen voor verbetering van het onderwijs zelf en vraagt tegelijkertijd dat het onderwijs aan de digitale geletterdheid van leerlingen werkt. Vanwege de werkdruk en het lerarentekort is in het onderwijs grote behoefte aan tijd en ruimte. Doordachte digitalisering kan helpen bij het creëren van deze ruimte. In deze digitaliseringsagenda staan de speerpunten, ambities en activiteiten voor digitalisering in het primair en voortgezet onderwijs. De agenda is een initiatief van de ministeries van OCW en EZK, de PO-Raad, de VO-raad en Kennisnet.
     
  • De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel po vo en mbo 2018 - 2028
    CentERdata - In het voortgezet onderwijs dalen de leerlingenaantallen al sinds 2012 en de verwachting is dat deze daling nog een tijd zal doorzetten. De voorspelde onvervulde vraag naar leraren en schoolleiders in het vo neemt toe, met toenemende krapte op de arbeidsmarkt. De ramingen laten zien dat de tekorten aan leraren geconcentreerd zullen zijn bij bepaalde vakken. In 2023 is sprake van een percentage onvervulde vraag hoger dan 5% bij de vakken Duits, Frans, Informatica, Natuurkunde, Scheikunde en Klassieke Talen, in de jaren na 2023 geldt dit ook voor Wiskunde.
     
  • Monitor impuls leraren tekortvakken
    CPB - Het kabinet Rutte II besloot om in de periode 2013-2016 eenmalig 100 miljoen euro extra uit te geven om de kwaliteit en kwantiteit van het lerarencorps te verbeteren, met name voor tekortvakken. Deze notitie, geschreven in opdracht van het ministerie van OCW, geeft een overkoepelend beeld van de impuls leraren tekortvakken. Het is een overzicht van alle evaluaties/studies die zijn uitgevoerd door verschillende onderzoekers naar (onderdelen van) de impuls.
     
  • Arbeidsmarkt leraren 2018
    DUO – Dit rapport biedt een samenvatting van de meest relevante cijfers en onderzoeken over de arbeidsmarkt voor leraren po, vo en mbo. In het schooljaar 2017/18 waren de sectoren po, vo en mbo gezamenlijk werkgever voor in totaal 245 duizend fte waarvan 175 duizend fte aan leraren. De gegevens zijn aan DUO verstrekt uit de salarissystemen van de scholen. Twee kanttekeningen worden hierbij gemaakt: het gaat om alle werkzame personen exclusief vervangers, daarnaast ontbreken gegevens over payrollers, uitzendkrachten en zzp-ers aangezien zij niet in dienst zijn bij scholen.
     
  • Functionele scheiding bestuur. Toezicht in de praktijk
    (Onderwijsinspectie, 28 september 2018) De Inspectie van het Onderwijs heeft onderzoek gedaan naar of er wel sprake is van voldoende controle en evenwicht bij een functionele scheiding van bestuur en intern toezicht in het funderend onderwijs. Zij doet daarmee aanbevelingen voor schoolbesturen, politiek en sectorraden. De Inspectie concludeert dat de handelingsruimte van bestuurders soms te beperkt is. Ook moet er gewerkt worden aan de onafhankelijkheid van intern toezichthouders, zodat de controlerende rol van de toezichthouders voldoende tot uiting kan komen.
     
  • World development report 2019
    (Worldbank, 10 december 2018) Dit jaarrapport van de Wereldbank gaat over de invloed van de technologische ontwikkelingen op arbeid. Als eerste prioriteit zijn aanzienlijke investeringen in menselijk kapitaal nodig: onderwijs. Als werknemers concurrerend willen blijven ten opzichte van machines, moeten ze in staat zijn om bestaande vaardigheden bij te schaven en daar vanaf het begin beter voor worden opgeleid. Om investeringen in menselijk kapitaal te meten heeft de Wereldbank de Human Capital Index ontwikkeld.
     
  • Kenniskaart Professionele leercultuur
    (Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs, 16 juli 2018) Om optimaal ruimte te bieden aan de professionele ontwikkeling en inzetbaarheid van het personeel, is op scholen een cultuur nodig waarin leren, ontwikkelen en kennisdeling centraal staan: een professionele leercultuur. Er is veel onderzoek gedaan naar wat er nodig is om zo’n schoolklimaat te stimuleren. Deze onderzoekskennis is nu overzichtelijk gepresenteerd in deze kenniskaart. De informatie is verdeeld over zeven thema’s, waaronder: leiderschap, de begeleiding van starters, beleidsvorming en borging in de organisatie.
     
  • In de regel vrij. 100 jaar politiek rond onderwijs, cultuur en wetenschap
    (Ministerie van OCW, 25 september 2018) Het Ministerie van OCW bestaat precies 100 jaar. Ter ere hiervan scheen dit jubileumboek van 419 pagina’s. Het boek is mogelijk gemaakt door OCW maar de inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt geheel bij de auteurs. Hoofdauteur is dr. Pieter Slaman van de Universiteit Leiden. Daarnaast zijn er bijdragen van diverse co-auteurs, waaronder prof. Jo Bardoel (mediabeleid), prof. Cas Smithuijsen (cultuurbeleid), dr. Patricia Faasse (wetenschapsbeleid) en prof. Sietske Waslander (onderwijs). Zo beschrijft Loek Hermans hoe hij naar een onderwijssysteem werkte waarin de schoolleiders verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van de school.