Publicatiemonitor: Kwaliteitsontwikkeling

Schoolverbetering vraagt van alle medewerkers in een school de bereidheid om continu te werken aan competenties, vaardigheden en kennis. De betrokkenheid van schoolleiders is essentieel om een lerende houding te bevorderen op alle organisatieniveaus (leerling, docent, schoolleider, bestuur). Deze publicaties gaan over de wijze waarop kwaliteitsontwikkeling een structurele plaats in de organisatie kan krijgen.

  • (NIEUW) Doorlopende leerlijnen vmbo-mbo anno 2019
    SEO Economisch Onderzoek, Kohnstamm Instituut, ECBO - 12 april 2020 - Sinds 2014 werken vmbo en mbo samen in de experimenteerruimte voor doorlopende leerlijnen. In opdracht van het Ministerie van OCW is het verloop en het effect hiervan onderzocht. De implementatie van de leerlijnen vordert gestaag en de verschillende mogelijkheden van de routes worden steeds meer gebruikt. Opvallend is dat bij ongeveer de helft van de routes jongeren eenmaal op het mbo opgaan in de reguliere groep mbo-studenten en geen aparte groep meer vormen. Het draagvlak voor de routes en samenwerking tussen vmbo-mbo is overwegend goed en toegenomen ten opzichte van de vorige meting.
     
  • Duurzame kwaliteitscultuur in het onderwijs
    Kennisrotonde - februari 2020 - Op welke manier kunnen schoolleiders en schoolbesturen een duurzame en geïnternaliseerde kwaliteitscultuur binnen het primair onderwijs en voortgezet onderwijs stimuleren? Dat is één van de onderzoeksvragen waar de Kennisrotonde beschikbare kennis over heeft verzameld. Het advies aan management en onderwijzend personeel is om met elkaar in gesprek te gaan over elkaars waarden en opvattingen over kwaliteit, niet alleen te focussen op voldoen aan standaarden en criteria. Kwaliteitscultuur vraagt om een diep begrip van de organisatiecultuur en het commitment, het eigenaarschap en de betrokkenheid van zowel leraren als management.
     
  • Leraar: een professie met perspectief  
    Ten Brink Uitgevers - 4 februari 2020 - Er is steeds meer aandacht voor loopbaanontwikkeling van leraren. In het verdiepende drieluik ‘Leraar: een professie met perspectief’ brengen 60 auteurs in 30 hoofdstukken bij elkaar wat bekend is uit onderzoek rond loopbaanontwikkeling van leraren en bieden zij praktische handreikingen voor leraren, scholen, besturen en lerarenopleidingen. Deel 1 gaat over hoe het denken in termen van loopbanen kan bijdragen aan een aantrekkelijk beroep en hoe leraren hun expertise ontwikkelen gedurende de loopbaan. Deel 2 gaat dieper in op de diverse ontwikkelrichtingen in het beroep en loopbaanmogelijkheden van de leraar. Hoe kunnen leraren zich daarin verder ontwikkelen, ook na tien, twintig of dertig jaar leraarschap? Deel 3 gaat over hoe je de individuele en gezamenlijke professionele (loopbaan)ontwikkeling van leraren kunt bevorderen. Gezamenlijk leren kan vorm krijgen via onder meer team- en netwerkleren, het creëren van een leer- en onderzoekscultuur in de school, strategisch personeelsbeleid en leiderschap.
    1. Een veelzijdig beroepsbeeld;
    2. Verbreding en verdieping in het beroep; Lees de publicatie hier
    3. De leeromgeving van leraren.
     
  • Gezamenlijke werkagenda kwaliteit en  professionalisering intern toezicht 2020-2021
    Ministerie van OCW - 29 januari 2020 - Deze werkagenda bevat de afspraken over het bevorderen van de kwaliteit en professionalisering van het intern toezicht in het voortgezet onderwijs. De werkagenda bevat 10 acties: 1) Bekendheid en naleving wettelijke vereisten, 2) Start-cursus interne toezichthouders, 3) Kwaliteitsonderhoud zittende interne toezichthouders, 4) Start-cursus voorzitters intern toezicht, 5) een Zelfevaluatie, 6) Collegiale visitatie, 7) een bredere benadering van de werkgeversrol, 8) Informatiepositie intern toezicht, 9) voldoende diversiteit, 10) een periodieke governance-tafel.
     
  • Handreiking Aanpassing bevorderingsbeleid i.v.m. scholensluiting 2019-2020 en protocol heropenen VO
    VO-Raad - Vanaf 2 juni gaan de scholen voor het voortgezet onderwijs weer open. De afgelopen periode volgden leerlingen geen les meer op school maar onderwijs op afstand. In deze omstandigheden hebben alle scholen hun onderwijsprogramma’s, de onderwijstijd en het toetsrooster moeten aanpassen. Dit zal consequenties hebben voor de wijze waarop aan het eind van het schooljaar overgangs-besluiten genomen gaan worden. De VO-raad heeft een handreiking opgesteld hoe een school kan omgaan met het bevorderingsbeleid en het nemen van voortgangsbeslissingen in dit schooljaar.
     
  • De Staat van het Onderwijs 2020
    Inspectie van het Onderwijs - 22 april 2020 - In het onderzoek onder de best presterende scholen in het onderwijs heeft de inspectie ook de schoolleider onder de loep genomen: welke invloed kan de schoolleider hebben op de onderwijskwaliteit? Schoolleiders zijn goed in het intern leiden van de school of opleiding; in het opbouwen van vertrouwen, het betrouwbaar handelen en het leiden van lerarenteams. Minder goed zijn ze in het anticiperen op risico’s en dilemma’s, het oplossen van complexe problemen, het gebruiken van interne of externe gegevens bij het verbeteren van de school, het reflecteren op het eigen handelen, het zorgen voor een professionele cultuur en het vertalen van verwachtingen van stakeholders (Bloom, Lemos, Sadun & van Reenen, 2015). Juist het goed handelen op deze onderdelen zorgt voor een verbeter-­ en kwaliteitscultuur. Schoolleiders op goed presterende scholen onderscheiden zich op deze onderdelen in positieve zin. Zij anticiperen snel op nieuwe ontwikkelingen en evalueren en leren van uitgevoerde acties. Vertrouwen, duidelijke verwachtingen en waardering voor ieders inbreng zijn van belang.
     
  • Infographic Krachtig leraarschap
    LerarenOntwikkelFonds (LOF) - 6 januari 2020 - De leraar-onderzoekers van het LOF hebben sinds de start in 2016 jaarlijks onderzocht hoe het LOF bijdraagt aan de ontwikkeling van leraren. De uitkomsten van drie onderzoeken gedurende de schooljaren 2016/2017, 2017/2018 en 2018/2019 zijn nu samengevat in een infographic. Uit de onderzoeken blijkt dat leraren die samen een LOF-traject voor beter onderwijs uitvoeren, hun invloed op de ontwikkelcultuur in de school groter achten dan leraren die alleen een aanvraag doen. Academisch opgeleide leraren vinden vooral dat hun visie op het lerarenvak is vergroot.
     

  • Wijze lessen: 12 bouwstenen voor effectieve didactiek
    Welten Instituut, Open Universiteit (OU) - 10 september 2019 - Hoewel het takenpakket van leraren zeer divers is, is het verzorgen van een goede les een van de kerntaken van de leraar: de core business van het leraarschap. Dit boek van ruim 200 pagina’s beschouwt de rol van de leraar in de klas en de wijze waarop het leren van een groep leerlingen kan worden ondersteund. De twaalf principes voor effectieve instructie die in dit boek worden omschreven, zijn gebaseerd op bevindingen uit twee wetenschapsvelden: de cognitieve psychologie en lerareneffectiviteitsstudies. De auteurs leggen uit waarom deze twaalf bouwstenen werken en geven voorbeelden hoe ze toegepast kunnen worden in de praktijk.
     
  • Van praktijkvraag naar onderzoeksvraag
    NRO - 5 juli 2019 - Voordat onderwijsonderzoek start is het belangrijk eerst boven tafel te krijgen wat het vraagstuk nu precies is: de onderzoeksvraag moet eerst goed worden gearticuleerd. Maar hoe gaat zo’n vraagarticulatieproces nu in zijn werk? Wat weten we over het vraagarticulatieproces? Wat gaan praktijk- en onderzoekpartners doen? Hoe krijgt de samenwerking vorm? En wat werkt hierbij goed? Met deze publicatie willen de Kennisrotonde en het NRO praktijkprofessionals en onderzoekers onderbouwde handvatten geven voor de samenwerking rond een vraagstuk in het onderwijs, waarvoor mogelijk onderzoek nodig is om het te helpen oplossen.
     

  • Doorlopende leerlijnen vmbo-mbo anno 2018
    SEO Economisch Onderzoek - mei 2019 - In het afgelopen schooljaar 2017-2018 is het aantal vakmanschap-, technologie- en beroepsroutes verder toegenomen ten opzichte van het jaar ervoor (225 versus 201). De doorlopende leerlijnen hebben een positief effect op doorstroom naar het mbo. Ook switchen de leerlingen in de routes minder vaak van opleidingsrichting. De implementatie van de routes vordert gestaag. Voldoende instroom blijft wel een uitdaging. Voor de effectevaluatie zijn de leerlingen binnen de route (experimentgroep) vergeleken met leerlingen van buiten de route (controlegroep). De proces- en verklarende evaluatie is gebaseerd op 16 casestudies.
     
  • Assistance or resistance? How co-workers experience and address teacher underperformance
    Universiteit Antwerpen - 7 mei 2019 - Uit promotieonderzoek van Loth Van Den Ouwenhand blijkt dat leraren in Vlaanderen zich niet bepaald geroepen voelen om kritische feedback te geven aan collega’s in hun team. Hoewel leerkrachten de onderwijskwaliteit in hun school zeer belangrijk vinden, blijkt dat bijna 80% van de leraren zich niet geroepen voelen om onderpresteerders te confronteren of te ondersteunen, omdat ze menen dat het eerder ongepast is om als collega te reageren, of omdat ze denken dat hun reactie toch geen effect zou hebben. Er zijn een aantal zaken die scholen kunnen doen om reacties van collega’s te bevorderen. Zo zorgt meer intense samenwerking en dialoog tussen leraren en meer ‘samen lesgeven’ ervoor dat collega’s sneller gaan reageren. Bovendien is het belangrijk dat directies communiceren over het onderpresteren, dat ze benaderbaar zijn en een duidelijke visie uitdragen over wat zij van collega’s verwachten.
     

  • De Staat van de Schoolleider 2019
    AVS, VO-Raad - 10 april 2019 - Ondanks de uitdagende omstandigheden waaronder schoolleiders hun werk doen, pakken zij hun positie meer zelfbewust en positioneren zij zich sterker binnen de school. In deze publicatie staan vier artikelen die actuele thema’s rond het schoolleidersvak aansnijden: Onderwijs en zorg, De positie van de middenmanager, Het samenspel tussen directie, bestuur en toezicht, en Communicatie. De uitgave brengt diverse cijfers in beeld, zoals over het aantal leerlingen, scholen, besturen, directieleden, schoolgrootte, Passend onderwijs, werkdruk, arbeidsmarkt en professionalisering. Zo laten de arbeidsmarktcijfers zien dat het aantal directievacatures sterk verschilt per regio.
     
  • Op de schouders van reuzen 
    Didactief - juli 2019 - Om inzichten uit de cognitieve psychologie voor leerkrachten te vertalen naar de dagelijkse lespraktijk, zijn 24 wetenschappelijke kernartikelen bewerkt. Begrippen als Cognitive Load Theory, Dual Coding en Scaffolding klinken mooi en er zit degelijk onderwijskundig onderzoek achter, maar hoe kun je als leraar deze wetenschappelijke begrippen effectief benutten in je lespraktijk? Via crowdfunding door 10 onderwijsstichtingen is deze publicatie tot stand gekomen en gratis beschikbaar gesteld.
     
  • Ontwikkelagenda voor een versterkte kennisinfrastructuur voor het onderwijs
    PO-Raad, VO-raad, MBO Raad, Vereniging Hogescholen, VSNU - 1 april 2019 - Bij de vijf onderwijssectoren bestaat de intentie om zich gezamenlijk in te spannen voor het verbeteren van de kwaliteit en innovatiekracht van het onderwijs, door onderwijs en onderzoek nog beter met elkaar te verbinden en de kennisinfrastructuur van het onderwijs te versterken. Het doel is om toe te werken naar onderwijs waarin sprake is van een intensieve en structu­rele samenwerking tussen leraren, lerarenopleiders, onderwijsonderzoekers en onderzoekers uit andere relevante kennisgebieden. De bestaande initiatieven, zoals werkplaatsen onderwijsonderzoek en academische opleidingsscholen, bieden een fundament. De impact van deze initiatieven moet vergroot worden door ze met elkaar te verbinden, structureel te ondersteunen en de kennisdeling, kennisontsluiting en kennisontwikkeling over een langere periode systematisch aan te pakken. 
     

  • Kennisagenda OCW 2019 - 2024
    Ministerie van OCW - 21 maart 2019 - In deze Kennisagenda voor 2019 – 2024 heeft OCW de strategische vragen op een rij gezet waar zij de komende jaren een antwoord op wil formuleren. Juist in de waan van de dag is het van belang om aandacht te geven aan de grotere strategische kennisvragen, waarvan kan worden vermoed dat ze straks actueel zullen zijn. De vragen zijn gericht op een termijn van circa 3 tot 5 jaar, in sommige gevallen 5 á 10 jaar. De Kennisagenda is rond de volgende vijf thema’s opgebouwd: 1) Stelsel & sturing. 2) Gelijke kansen en sociale cohesie. 3) Kwaliteit. 4) Digitalisering. 5) Internationale ontwikkelingen en internationalisering.
     

  • Huisacademies in kaart
    Kohnstamm - 14 februari 2019 - Het onderzoek geeft een beeld van hoe huisacademies georganiseerd zijn en wat hun ambities zijn. Huisacademies zijn een intern kenniscentrum behorend bij een school, scholengroep of bestuur, die voor eigen medewerkers professionaliseringsactiviteiten organiseert. In totaal hebben 75 aanspreekpunten van huisacademies de vragenlijst ingevuld. Deze huisacademies bedienen samen bijna 1.900 po- en vo-scholen in Nederland. Volgens het onderzoek zijn er vier typen huisacademies te onderscheiden: Er zijn twee typen met vooral een interne gerichtheid: ‘professionaliseringscentrum’ en ‘platform voor professionalisering en schoolontwikkeling’ en twee typen met een meer externe gerichtheid: ‘de regiospeler’ en de ‘spin in het web in de regio’.
     
  • Teacher leadership. Hoe kan het leiderschap van leraren in scholen versterkt worden?
    Hogeschool van Amsterdam (HvA), Hogeschool Utrecht (HU) - 26 januari 2019 - Teacher leadership (TL) heeft het afgelopen decennium de belangstelling gewekt van het onderwijsveld. De verwachting is dat wanneer leraren leiderschap kunnen nemen, dit een positief effect heeft op hun werkmotivatie, professionele ontwikkeling en onderwijsverbetering. Het centrale vraagstuk in deze overzichtsstudie is: hoe kunnen we TL mogelijk maken en ondersteunen? Zo gaat het onderzoek onder andere in op de rol van het formele leiderschap in de school, mentale modellen over leiderschap, noodzakelijke individuele bekwaamheden van leraren en de mate van samenwerking in de school. Het onderzoek van lector Marco Snoek (HvA) concludeert dat er in literatuur, praktijk en ondersteuning vooral aandacht is voor individuele en formele vormen van (role based) TL, wat past bij huidige hiërarchische leiderschapsparadigma’s.
     

  • De school als Professionele Leergemeenschap 
    Kohnstamm Instituut, Iclon - 2018 - In dit onderzoek wordt uitvoerig beschreven welke doelgerichte interventies veertien scholen hebben ingezet om te ontwikkelen tot Professionele Leergemeenschap (PLG). Ook wordt er beschreven welke interventies het best werkten, gegeven de eigen mogelijkheden, en welke resultaten er uiteindelijk werden geboekt. De veertien scholen ontvingen tussen 2014 en 2017 subsidie van het Ministerie van OCW om hun school te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap. De scholen stelden hiertoe ontwikkelings- en activiteitenplannen op. De scholen gaven dit proces op verschillende manieren vorm en inhoud, maar een duidelijke overeenkomst was dat op alle scholen het stimuleren en mogelijk maken van het samen werken en het samen leren van leraren bij alle scholen prioriteit had.
     

  • Verkenning Leraren
    Alexander Rinnooy Kan - 11 november 2018 - Dit is een advies over de mogelijkheden van professionalisering en beroepsgroep-representatie onder leraren. De algemene constatering is dat leraren zich veel te weinig betrokken hebben gevoeld bij de aanpak tot dusver. Daarnaast is er onevenredig veel nadruk komen te liggen op het lerarenregister. Dat zou een sluitstuk hebben moeten zijn, maar werd door veel leraren eerder ervaren als een bedreiging dan als een steun in de rug voor de professie. Er was, kortom, gebrek aan draagvlak en eigenaarschap onder leraren. Brede betrokkenheid van de beroepsgroep zelf is bij elk denkbaar vervolg essentieel.
     

  • Monitor 10-14 onderwijs Eerste tussenrapportage
    Oberon - 1 oktober 2018 - Het doel van 10-14 onderwijs is om een ononderbroken ontwikkelingsproces voor alle leerlingen te creëren, door maatwerkonderwijs te bieden dat is afgestemd op de ontwikkeling van leerlingen en zo hun talentontwikkeling optimaal te ondersteunen. De eerste school met 10-14 onderwijs is gestart in 2012, de tweede in 2016 en in het schooljaar 2017/18 nog vier initiatieven. In het schooljaar 2018/19 starten zes nieuwe 10-14 initiatieven. De eerste knelpunten zijn nu in beeld gebracht. Zo ervaren de initiatieven problemen met de verschillen tussen po en vo wat betreft cao’s, bevoegdheden en geldstromen, ook de rol van de eindtoets is problematisch.
     
  • In de regel vrij. 100 jaar politiek rond onderwijs, cultuur en wetenschap
    Ministerie van OCW - 25 september 2018 - Het Ministerie van OCW bestaat precies 100 jaar. Ter ere hiervan scheen dit jubileumboek van 419 pagina’s. Het boek is mogelijk gemaakt door OCW maar de inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt geheel bij de auteurs. Hoofdauteur is dr. Pieter Slaman van de Universiteit Leiden. Daarnaast zijn er bijdragen van diverse co-auteurs, waaronder prof. Jo Bardoel (mediabeleid), prof. Cas Smithuijsen (cultuurbeleid), dr. Patricia Faasse (wetenschapsbeleid) en prof. Sietske Waslander (onderwijs). Zo beschrijft Loek Hermans hoe hij naar een onderwijssysteem werkte waarin de schoolleiders verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van de school.
     
  • Samen onderzoeken werkt!
    NRO, PO-Raad - 20 juli 2018 - Met deze publicatie wordt teruggekeken op twee jaar Werkplaatsen Onderwijsonderzoek in het primair onderwijs. Het laat zien wat de opbrengst is van twee jaar intensieve samenwerking tussen scholen, hogescholen en universiteiten. De conclusie is dat de leraren, schoolleiders, bestuurders, onderzoekers, lectoren en hoogleraren in Tilburg, Amsterdam en Utrecht succesvol samenwerkten. Uit het onderzoek blijkt dat deelnemende leraren hun kritisch vermogen als professional ontwikkelden en hun handelen veel vaker baseerden op onderzoeksbevindingen. Dit draagt direct bij aan de verbetering van de onderwijskwaliteit in de klas en op de school.
     

  • Handreiking voor schoolleiders: kennis van leraren laten resulteren in schoolontwikkeling
    Kohnstamm Instituut - 2018 - Deze tweede handreiking komt ook voort uit het langlopende onderzoek 'Beter benutten van kennis uit onderzoek en onderwijspraktijk' van het Kohnstamm in samenwerking met de NRO. Leerteams, academische werkplaats of professionele leergemeenschap zijn vormen van kennisnetwerken die aantoonbaar leiden tot professionalisering. Deze handreiking beschrijft de rol die een schoolleider kan spelen om kennis van leraren te laten resulteren in schoolontwikkeling.
     
  • Handreiking voor leraren: kennisnetwerken als bron voor professionalisering
    Kohnstamm Instituut - 2018 - Een kennisnetwerk is een goede manier voor professionalisering van leraren, voor het samen ontwerpen van onderwijs en het uitvoeren van onderzoek. Uit het langlopende onderzoek ‘Beter benutten van kennis uit onderzoek en onderwijspraktijk’ komen verschillende kansrijke aanpakken naar voren die kunnen bijdragen aan de kennisverspreiding binnen de school en de professionele ontwikkeling van leerkrachten, zoals: Hoe zorg je als leraar voor een goed functionerend kennisnetwerk? Hoe deel je nieuwe kennis en inzichten met collega’s?
     
  • Leren verbeteren werkt
    VO-Raad, B&T - 15 november 2018 - Het project Leren Verbeteren ondersteunde van 2012 tot 2016 39 scholen met 58 zeer zwakke afdelingen. Uit een onderzoek onder deze scholen blijkt dat vrijwel alle afdelingen weer terug zijn op niveau. Op basis van het onderzoek zijn zes lessen geformuleerd die van belang kunnen zijn voor scholen die willen werken aan een duurzame kwaliteitsverbetering van hun onderwijs, zoals oog voor de kwaliteitsrisico’s van kleine afdelingen, gerichte aandacht voor taalzwakke leerlingen en de cruciale rol van onderwijskundig leiderschap. De publicatie is tot stand gekomen op basis van onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW, een uitvoerige rapportage van de bevindingen is te downloaden via projectlerenverbeteren.nl.
     
  • Professionele ruimte van leraren bij deelname aan professionele leergemeenschappen (PLG)
    Radboud Universiteit, Universiteit Utrecht, Universiteit Leiden - 8 december 2017 - Professionele leergemeenschappen (PLG’s) worden steeds vaker geïnitieerd om de professionele ontwikkeling van leraren en schoolontwikkeling te bevorderen. Tegelijkertijd is professionele ruimte van leraren steeds prominenter onderdeel van onderwijsbeleid geworden. Daarbij wordt verwacht dat professionele ruimte niet alleen verband houdt met professionele ontwikkeling van leraren, maar ook met schoolontwikkeling. De onderzoeksvraag is in welke mate leraren die deelnemen aan een PLG professionele ruimte ervaren en benutten voor professionele ontwikkeling en schoolontwikkeling.
     
  • Effective Teacher Policies
    OESO - 11 juni 2018 - In dit rapport worden drie vragen met betrekking tot het beleid besproken: hoe worden leraren in de best presterende landen geselecteerd, ontwikkeld, beoordeeld en beloond? Hoe beïnvloedt de verdeling van leerkrachten op scholen het vermogen van onderwijssystemen? En hoe kunnen landen getalenteerde mannen en vrouwen aantrekken en behouden voor het onderwijs?
     
  • Een set professionaliseringsthema’s voor onderwijsbestuurders
    VO-Raad - 31 mei 2018 - Om bestuurders in het voortgezet onderwijs optimaal faciliteren in hun professionalisering- behoefte is een set professionaliserings-thema’s ontwikkeld door de VO-academie. De focus in het programma zal nog meer komen te liggen op het faciliteren en organiseren van het informele leren, het leren van en met elkaar, voor zowel schoolleiders als bestuurders. De thema’s zijn 1) Boegbeeld en hoofd, 2) Maatschappelijke verantwoordelijkheid en Maatschappelijke opdracht, 3) Strategische visie en planning, 4) Leiderschap, 5) Verantwoordelijkheid en rekenschap, 6) Persoonlijke professionaliteit.
     
  • Actualisatie sectorakkoord voortgezet onderwijs
    VO-Raad, Ministerie van OCW - 5 juni 2018 - Dit is een update van het sectorakkoord 2014-2017 'Klaar voor de toekomst! Samen werken aan onderwijskwaliteit' dat het kabinet en de VO-Raad in 2014 sloten. De zeven ambities die in 2014 zijn geformuleerd, blijven onverminderd gelden. De koers wordt voortgezet zoals ook is vastgelegd in het regeerakkoord. De doelstellingen zijn waar nodig geactualiseerd. Wel is er focus aangebracht in de afspraken uit 2014 en is besloten tot het verlengen de prestatiebox in het voortgezet onderwijs in 2019 en 2020. Daarnaast wordt gekeken naar een goede monitoring, door indicatoren beter te laten aansluiten op de centrale ambities uit het akkoord.