Inrichten van het (toekomstig) onderwijs

De inrichting van het onderwijs vraagt om sturing op lange termijn. Door je bijvoorbeeld te buigen over moderne leermiddelen, keuzeruimte voor leerlingen, de samenhang tussen vakken, metacognitieve vaardigheden en de rol van toetsing kun je vorm geven aan een eigentijds leerklimaat, waarin leerlingen zich kunnen voorbereiden op de banen van morgen. Deze publicaties bieden inzichten voor de inrichting van het (toekomstig) onderwijs.

  • (NIEUW) Onderzoek Werkdrukmiddelen PO
    DUO Onderwijsonderzoek - 2 september 2019 - Om de werkdruk in het primair onderwijs te verlagen, sloten minister Slob en de sociale partners in februari 2018 het Werkdrukakkoord. Vorig schooljaar kwam 237 miljoen euro extra beschikbaar (155 euro per leerling). Uit dit onderzoek van DUO Onderwijsonderzoek in opdracht van de PO-Raad blijkt dat de meeste schoolteams in het primair onderwijs hun plannen om de werkdruk op school aan te pakken met succes hebben kunnen uitvoeren. De verlichting van de werkdruk is voor een belangrijk deel te danken aan de inzet van onderwijsondersteuners en vakleerkrachten, zo blijkt uit het onderzoek. Daarnaast zetten schoolteams ook in op ICT om de leraren te ontlasten. Die houden hierdoor weer meer tijd over voor het geven van onderwijs.
  • Motivatie om te leren 
    Onderwijsraad - 18 juli 2019 - Voor dit rapport onderzocht de Inspectie van het Onderwijs hoe het onderwijs op vo-scholen bijdraagt aan de motivatie van de leerlingen. Nederlandse leerlingen zijn namelijk minder gemotiveerd om te leren dan leerlingen in veel andere landen, zo bleek eerder uit onderzoek. Uit literatuuronderzoek blijkt dat onderwijs motiverend kan zijn wanneer wordt voldaan aan drie psychologische basisvoorwaarden: verbondenheid (ik hoor erbij), competentie (ik kan het) en autonomie (ik kan het zelf). Scholen hebben meer gereedschappen tot hun beschikking dan soms wordt gedacht. Uit dit onderzoek blijkt dat scholen in staat zijn om de motivatie in de klas te vergroten en het geeft een aantal aangrijpingspunten voor docenten en schoolleiders die bij kunnen dragen aan de motivatie van leerlingen.
  • Toekomstgericht onderwijs. Werken aan zelfsturing, creativiteit, kritisch denken en verantwoordelijkheid in het VO
    Kohnstamm Instituut - 30 juli 2019 - Om leerlingen voor te bereiden op functioneren in de 21e eeuw, besteden steeds meer scholen aandacht aan ‘toekomstgerichte’ onderwijsdoelen als persoonsvorming, maatschappelijk bewustzijn, creativiteit, kritisch denken, zelfsturing en samenwerken. Scholen met een vernieuwend onderwijsconcept lopen hierbij voorop. Tien scholen voor voortgezet onderwijs die werken vanuit een innovatief onderwijsconcept of bezig zijn met het vernieuwen van onderdelen van hun onderwijs, vormden samen met onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut een consortium dat het onderzoeksproject ‘Toekomstgericht onderwijs’ uitvoerde. Dit rapport doet verslag van een serie praktijkonderzoeken, waarin de consortiumscholen strategieën voor het werken aan een aantal ‘toekomstgerichte’ doelen ontwikkelden, uitprobeerden en evalueerden.
  • (NIEUW) In beeld: Leerlingendaling in het voortgezet onderwijs
    (Achterhoek VO - 8 juli 2019) De Achterhoek heeft te maken hebben met forse leerlingendaling. Dit onderzoek, in eerste instantie uitgevoerd voor de Achterhoek, toon de fietsafstanden naar school en de mate waarin het onderwijs op een acceptabele reisafstand is gehouden. Daarnaast toont het onderzoek het aantal jongeren in de leeftijd 0 tot 15 jaar. Het aantal jongeren geeft een beeld van de (voor een groot deel) nog te verwachten krimp. Aangezien de onderzoekers op basis van het geprepareerde basismateriaal voor de Achterhoek met een kleine moeite de resultaten voor heel Nederland konden tonen, is het landelijke beeld toegevoegd aan deze publicatie.
     
  • Werkdruk in het Onderwijs
    (TNO - 6 juni 2019) Werk in het onderwijs wordt vaker dan gemiddeld emotioneel zwaar of moeilijk gevonden. Het ministerie van OCW heeft TNO gevraagd een kwantitatief beeld te schetsen van de ontwikkelingen in werkdruk en werkdruk-gerelateerde factoren en op zoek te gaan naar mogelijke verklaringen. De combinatie van hoge taakeisen en lage regelmogelijkheden is in het onderwijs relatief hoog en is de afgelopen jaren ook sneller toegenomen. Burn-outklachten of verzuim komen ook bovengemiddeld vaak voor en stijgen bovendien. In het vo komt ook ongewenst gedrag van derden (leerlingen, ouders) en van collega’s en leidinggevenden vaker voor, schrijft TNO.
     
  • Format werkplan Samen werken aan werkdruk
    (APPO – 30 mei 2019) Het format werkplan helpt om effectief aan de slag te gaan met de aanpak van werkdruk in het funderend onderwijs. Het format biedt een structuur om duidelijke doelstellingen en acties te formuleren en de gewenste resultaten in kaart te brengen. In het format kunnen de werkdrukthema’s van de school worden benoemd, bijvoorbeeld gebaseerd op de 7 domeinen uit de werkdrukscan: leerlingen, taken, persoonseigenschappen, collega’s, leidinggevenden, school/cultuur en privé. Bij elk thema kan het te bereiken doel worden beschreven, wat het gewenste resultaat is, welke activiteiten dat vraagt, wie die activiteiten uitvoert, wanneer het klaar moet zijn en hoe en wanneer geëvalueerd wordt. Uitgangspunt is dat de school een projectgroep heeft om de werkdruk te verminderen.
     
  • Onderwijsvernieuwing met technologie, een  internationale blik
    (Kennisnet – 2 april 2019) In deze publicatie wordt ingezoomd op de keuzes die in het buitenland gemaakt worden rondom onderwijskundige vernieuwing met behulp van ict. Met deze uitgave wil Kennisnet scholen inspireren en op weg helpen. De publicatie brengt in kaart welke (technologische) ontwikkelingen relevant kunnen zijn voor het Nederlandse onderwijs en het bevat ervaringen en visies van onderwijsprofessionals en onderwijsexperts van over de hele wereld. De uitgave is tot stand gekomen door middel van een literatuuronderzoek en het voeren van interviews.
     
  • Effecten werkdrukakkoord PO
    (DUO Onderwijsonderzoek & Advies - 15 maart 2019) Een meerderheid van de basisschoolleerkrachten merkt dat de werkdruk in de klas is afgenomen door investeringen in het onderwijs. Toch is de werkdruk volgens hen nog altijd te hoog. Circa 56 procent van de ongeveer zeshonderd respondenten ondervindt een enigszins lagere werkdruk, terwijl 7 procent vindt dat de werkdruk sterk is verlaagd. 33 procent zegt geen verschil te merken. Ondanks de positieve effecten van de recente onderwijsinvesteringen vinden veel leerkrachten nog steeds dat ze een te hoge werkdruk hebben.
     
  • Stand van educatief Nederland 2019
    (Onderwijsraad - 22 februari 2019) Het onderwijs staat juist nu voor grote uitdagingen. Op de middellange termijn (2025/2030) spelen verschillende ontwikkelingen met een grote impact op het onderwijs. Zo verandert werk ingrijpend als gevolg van technologisering en tekenen zich scherpe scheidslijnen af in de maatschappij. De behoefte aan permanente educatie neemt toe evenals de vraag naar meer gepersonaliseerd onderwijs. De Onderwijsraad vindt dat er een fundamentele bezinning nodig is op de organisatie van het onderwijsstelsel en pleit voor het op onderdelen aanpassen van het stelsel in het licht van drie knelpunten: 1) Tendensen van sociale segmentering, 2) Druk op toegankelijkheid van en doorstroom binnen het onderwijs, 3) Behoefte aan permanente scholing en vorming.
     
  • Ruim baan voor leraren
    (Onderwijsraad, 7 november 2018) De Onderwijsraad introduceert een nieuwe kijk op het lerarenberoep met ingrijpende aanpassingen in de opleidings- en arbeidsstructuur. Lerarenopleidingen geven nu afgebakende bevoegdheden voor een specifieke onderwijssector of vak. Daarvoor in de plaats moet een generieke basis komen plus een clustering van bevoegdheden en één of meer specialisaties. De raad benadrukt dat vakkennis ook in dit nieuwe perspectief cruciaal is. Ook komt op de werkplek structureel de nadruk te liggen op professionalisering.
     
  • Ontdek de ruimte. Ruimte in regels in het vo
    (Ministerie van OCW, 2018) Wat mag en wat moet op het gebied van onderwijstijd en onderwijsinhoud? En welke mogelijkheden van inspraak heeft de school? Deze brochure biedt meer informatie over de ruimte in wet- en regelgeving over onderwijstijd, onderwijsinhoud, inspraak en verantwoording binnen het voortgezet onderwijs. Het doel is om op school het gesprek te kunnen voeren over de tijdsbesteding en organisatie van het onderwijs, rekening houdend met de regelruimte. Deze is vaak groter dan gedacht. Naast de brochure is ook de website ontdekderuimte.leraar.nl gelanceerd.
     
  • Ict-gebruik in het onderwijs 2018 
    (Kennisnet, KBA Nijmegen, 20 september 2018) In 2018 vulden ruim 4.000 leraren uit het po, vo en speciaal onderwijs deze vragenlijst in. Ook is de vragenlijst ingevuld door schoolbestuurders en schoolleiders. De resultaten geven inzicht in de actuele stand van zaken van ict-gebruik in het onderwijs. Leraren die ict gevarieerd gebruiken en een breed didactisch repertoire hebben, blijken hun leerlingen beter te motiveren en behalen betere leerprestaties. Ook zijn er voordelen voor de leraar: lessen kunnen dankzij ict efficiënter en leraren hebben beter overzicht op de vorderingen van leerlingen. Opvallend is: het vergroten van het didactisch repertoire van leraren heeft meer impact op het gebruik en de opbrengsten van ict, dan extra investeringen in infrastructuur of ict-beleid.
     
  • Verminderen werkdruk met ICT
    (Kennisnet, PO-Raad, 8 juni 2018) Wat kunnen schoolteams doen om werkdruk te verminderen, eventueel met behulp van ict? Binnen het programma Slimmer leren met ICT (SLICT) hebben Kennisnet en de PO-Raad een praktische verkenning uitgevoerd bij vier basisscholen. Het doel: meer inzicht in de mogelijkheden om werkdruk te verminderen in het po. De vier scholen zoeken met vier verschillende methoden naar oorzaken van en oplossingen voor werkdruk. De resultaten van deze verkenning zijn te vinden in dit rapport. De belangrijkste conclusie is dat schoolteams die werkdruk willen aanpakken eerst met elkaar de knelpunten identificeren en hier overeenstemming over bereiken.